۱۷ سال از زمانی میگذرد که قورباغه طلایی پانامایی روشن و درخشان با نام علمی Atelopus zeteki در زیستگاه بومی خود آخرین جهشها را انجام داد. اکنون پس از نزدیک به ۲ دهه تلاش مستمر، متخصصان حفاظت از حیاتوحش سرانجام نسل تازهای از این دوزیستان کوچک و فلورسنت را دوباره به اکوسیستم این جزیره گرمسیری بازمیگردانند.
در دهههای گذشته، قورباغههای طلایی با تهدیدی قریبالوقوع و تقریباً قطعی برای انقراض روبهرو بودند. این ماجرا از اواخر دهه ۱۹۸۰ آغاز شد؛ هنگامی که قارچی مهاجم با نام Batrachochytrium dendrobatidis که به اختصار Bd نامیده میشود، به بخشهای جنوبی آمریکای مرکزی راه یافت. مدت کوتاهی بعد، اسپورهای Bd در سراسر پاناما گسترش پیدا کرد. این اسپورهای قارچی بهراحتی از طریق آب جابهجا میشوند و از آنجا که قورباغههای طلایی تنها در مجاورت جویبارها زندگی میکنند، بهسرعت با این عامل بیماریزا تماس پیدا کردند.
اگرچه Bd برای انسانها خطری ایجاد نمیکند، برای بسیاری از دوزیستان از جمله قورباغه طلایی پیامدهایی ویرانگر به همراه دارد. این قارچ پس از آلودهسازی پوست میزبان، از طریق بیماریای موسوم به chytridiomycosis تعادل الکترولیتی بدن را مختل میکند. در ادامه، برهمخوردن تعادل نمک و آب در بدن قورباغه به نارسایی قلبی و مرگ منجر میشود. بحران chytridiomycosis در سال ۲۰۰۴ به آخرین جمعیت متراکم قورباغههای طلایی پاناما در منطقه الواله دِ آنتون رسید و تا سال ۲۰۰۹ این جانوران بهطور کامل از آن ناحیه ناپدید شدند.
با این حال، گونه مورد نظر هنوز بهطور کامل منقرض نشده بود. زیستشناسان حیاتوحش در پروژه نجات و حفاظت از دوزیستان پاناما وابسته به مؤسسه اسمیتسونیان با نام Panama Amphibian Rescue and Conservation Project که به اختصار PARC خوانده میشود، سالها در تأسیسات کنترلشده به تکثیر قورباغههای طلایی و گونههای خویشاوند آنها ادامه دادند. تنها در سالهای اخیر جمعیتهای پرورشیافته در آزمایشگاه به سطحی از پایداری رسید که امکان ورود به مرحله بعدی فراهم شد.
روبرتو ایبانیز، مدیر PARC، در بیانیهای اعلام کرد: «ما از برخی از در معرضخطرترین دوزیستان پاناما نگهداری میکنیم و اکنون وارد مرحله تازهای از فعالیتهای خود شدهایم تا دانش مرتبط با بازوحشیسازی را بهصورت علمی بررسی نماییم.»
فرآیند بازگردانی با دشواریهای جدی همراه است. بیماری chytridiomycosis همچنان در چندین منطقه از پاناما وجود دارد و برای قورباغهها تهدیدی مستمر بهشمار میآید. پژوهشگران برآورد میکنند که در جریان مرحله نخست رهاسازی تدریجی ۱۲ هفتهای، حدود ۷۰ نمونه از مجموع ۱۰۰ قورباغه طلایی بر اثر این بیماری تلف شدند. با وجود این، بخش قابلتوجهی از قورباغههای بازمانده در نهایت با موفقیت به زیستگاه طبیعی منتقل شدند و دادههای تازه به متخصصان حفاظت کمک میکند سازوکار عملکرد بیماری را دقیقتر درک کنند.
برایان گراتویک، زیستشناس حوزه حفاظت، اظهار داشت: «این دادههای حیاتی راهبرد حفاظتی ما را در ادامه مسیر هدایت خواهد کرد. مدلسازیهای پیشین ما نشان میداد که احتمالاً میتوان مکانهایی را برای رهاسازی انتخاب کرد که بهعنوان پناهگاههای اقلیمی عمل کنند؛ مناطقی که برای قورباغهها مناسب اما برای قارچ بیش از حد گرم هستند.»
کسانی که نسبت به نتیجه نهایی تردید دارند، کافی است عملکرد پیشین این تیم را مرور کنند. سال گذشته، ۳ گونه دیگر از قورباغهها نیز به زیستگاههای طبیعی خود بازگردانده شدند: قورباغه درختی تاجدار با نام علمی Tripion spinosus، قورباغه راکتی پرات با نام علمی Colostethus pratti و قورباغه برگی لمور با نام علمی Agalychnis lemur.
با این حال، اگر در آینده در نزدیکی یکی از جویبارهای پاناما با قورباغه طلایی مواجه شدید، تنها از فاصلهای ایمن آن را تماشا کنید. این دوزیستان به تولید مجموعهای از سموم کشنده شهرت دارند.
دیدگاه ها