کوسه‌های سفید بزرگ با نام علمی Carcharodon carcharias اغلب به‌نادرست به‌عنوان نماد کابوس‌های دریایی معرفی می‌شوند. با این حال، این جانوران بدنام و هراس‌انگیز گاه خود طعمه جانوری قرار می‌گیرند که در زنجیره غذایی در مرتبه‌ای بالاتر جای دارد: نهنگ‌های اورکا با نام علمی Orcinus orca که با عنوان نهنگ قاتل نیز شناخته می‌شوند.

تا جایی که دانش کنونی نشان می‌دهد، این نهنگ‌ها تنها شکارچیانی هستند که توانایی کشتن یک کوسه سفید بزرگ را دارند. این موضوع را چارلی هوونیرز، مدیر کنسرسیوم پژوهش‌های دریایی و ساحلی دانشگاه فلایندرز در استرالیا، در گفت‌وگو با Popular Science بیان کرده است.

این موضوع به‌طور ویژه در سال ۲۰۱۵ برجسته شد؛ زمانی که مسافران یک قایق غواصی در قفس در جزایر نپتون استرالیا شاهد بودند که گروهی از اورکاها یک کوسه سفید بزرگ را کشتند. پس از این رویداد، کوسه‌های سفید در آن منطقه برای حدود ۲ ماه ناپدید شدند. بسیاری از افراد، نهنگ‌های قاتل را عامل این غیبت دانستند و به موارد مشابه در آفریقای جنوبی اشاره کردند. در واقع، پژوهشگران معتقدند رخدادهایی از این دست موجب می‌شود کوسه‌ها به‌طور ناگهانی محل‌های تجمع خود در امتداد سواحل را ترک کنند. برخی مقالات حتی پیشنهاد کرده‌اند که این غیبت‌ها می‌تواند از چند هفته تا چند ماه و حتی بیشتر به طول انجامد.

هوونیرز توضیح داد: «ناپدید شدن ناگهانی کوسه‌های سفید پس از حمله نهنگ‌های قاتل، یا حتی صرفاً به خاطر حضور آن‌ها، در نقاط مختلفی از جمله آفریقای جنوبی یا کالیفرنیا مشاهده شده است.

با این حال، یک مطالعه جدید در نشریه Wildlife Research که هوونیرز نیز از نویسندگان آن است، نشان می‌دهد که اورکاها همواره عامل چنین رویدادهایی نیستند. این تیم پژوهشی برای بررسی ناپدید شدن کوسه‌ها، بیش از ۱۰ سال داده‌های رهگیری آکوستیک و سوابق مشاهده گردشگری را تحلیل کردند. این بازه زمانی بلندمدت در تضاد آشکار با پژوهش‌های پیشین قرار دارد که عمدتاً بر داده‌های مشاهده‌ای متکی بودند.

هوونیرز می‌گوید: «پژوهش ما نشان می‌دهد که غیبت‌های طولانی می‌توانند به‌صورت طبیعی رخ دهند، حتی در شرایطی که هیچ نهنگ قاتلی حضور نداشته باشد. در طول ۱۲ سال، ما ۶ مورد غیبت طولانی ثبت کردیم که تنها یکی از آن‌ها با حضور نهنگ‌های قاتل هم‌زمان بود.»

یافته‌های آنان همچنین نشان می‌دهد که نهنگ‌های قاتل همواره یا به‌تنهایی عامل غیبت‌های طولانی کوسه‌های سفید نیستند. به بیان دیگر، ناپدید شدن کوسه‌ها در جزایر نپتون ممکن است پدیده‌ای طبیعی بوده باشد و نه نتیجه مستقیم رویداد شکار. طولانی‌ترین غیبت ثبت‌شده در این پژوهش که از رویداد جزایر نپتون نیز بیشتر به طول انجامید، در زمانی رخ داد که هیچ نهنگ قاتل شناخته‌شده‌ای در منطقه حضور نداشت. در واقع، حضور نهنگ‌های قاتل و مرگ کوسه‌ها تنها به غیبت‌های کوتاه‌مدت منجر شده است.

هوونیرز می‌گوید که ترک کوتاه‌مدت منطقه توسط کوسه‌ها می‌تواند تحت تأثیر عوامل دیگری نیز رخ دهد، از جمله نشانه‌های محیطی مشترک و سیگنال‌های شیمیایی مانند نکرو‌مون‌ها که کوسه هنگام مرگ آزاد می‌کند.

لورن مایر، دانشمند علوم دریایی در دانشگاه فلایندرز و از نویسندگان مقاله، اظهار داشت: «این مطالعه اهمیت پایش بلندمدت را برای درک جابه‌جایی‌ها و وفاداری مکانی کوسه‌های سفید برجسته می‌کند و در عین حال این تصور را به چالش می‌کشد که نهنگ‌های قاتل همواره یا به‌تنهایی مسئول غیبت‌های طولانی‌مدت کوسه‌ها هستند.»

نتیجه اخلاقی ماجرا این است که ناپدید شدن کوسه‌ها همواره تقصیر نهنگ‌های قاتل نیست؛ این ماهیان بزرگ شاید صرفاً در حال دنبال کردن الگوهای طبیعی رفتاری خود باشند.