منطقه کلاریون–کلیپرتون در اقیانوس آرام، میان جزایر هاوایی و سواحل غربی مکزیک قرار گرفته است. این ناحیه که مساحتی در حدود ۴.۵ میلیون کیلومتر مربع دارد، بخشی از یک دشت آبیسال بوده و از شمال و جنوب به مناطق شکستگی کلاریون و کلیپرتون محدود میشود. با وجود آنکه این پهنه دریایی زیستبومی پویا و سرشار از انواع گوناگون موجودات دریایی به شمار میآید، بیش از هر چیز به دلیل انباشت عظیم سنگهایی به اندازه سیبزمینی، یعنی گرهکهای چندفلزی (Polymetallic nodules)، شهرت دارد.
این سنگها که شمار آنها بهطور بالقوه به تریلیونها عدد میرسد، سرشار از ذخایر ارزشمند نیکل، منگنز، مس، روی و کبالت هستند. این فلزات نقش حیاتی در تولید باتریهای موردنیاز برای آینده انرژی پاک ایفا میکنند و همین موضوع سبب شده است برخی شرکتهای معدنی از این گرهکها بهعنوان باتری در دل سنگ یاد کنند.
با این حال، یک مطالعه جدید نشان میدهد که کارکرد این گرهکها فراتر از تأمین مواد خام برای خودروهای برقی است. یافتهها حاکی از آن است که این ساختارهای معدنی در عمق حدود ۴۰۰۰ متری زیر سطح دریا، جایی که نور خورشید هرگز به آن نمیرسد، اکسیژن تولید میکنند.
این منبع غیرمنتظره اکسیژن تاریک، نقش گرهکهای چندفلزی در منطقه کلاریون–کلیپرتون را از نو تعریف میکند. این سنگها ممکن است نهتنها روایت شکلگیری حیات بر روی زمین را بازنویسی کنند، بلکه دیدگاههای جدیدی درباره امکان پیدایش حیات در دیگر اجرام منظومه شمسی، مانند قمرهای انسلادوس و اروپا، ارائه دهند. نتایج این پژوهش در نشریه علمی Nature Geoscience منتشر شده است.
اندرو سوئیتمن، بومشناس ژرفدریا در انجمن علوم دریایی اسکاتلند و نویسنده اصلی این مطالعه، توضیح میدهد که برای آغاز حیات هوازی بر روی زمین، وجود اکسیژن امری ضروری بوده و تاکنون چنین تصور میشد که منبع اکسیژن زمین با ظهور موجودات فتوسنتزکننده فراهم شده است. اما اکنون مشخص شده که در اعماق دریا و در نبود کامل نور نیز اکسیژن تولید میشود؛ موضوعی که به گفته او ایجاب میکند پرسشهایی بنیادین درباره محل و شرایط آغاز حیات هوازی دوباره مورد بررسی قرار گیرند.
مسیر رسیدن به این کشف بیش از یک دهه پیش آغاز شد؛ زمانی که سوئیتمن به بررسی کاهش سطح اکسیژن در هرچه عمیقتر شدن ستون آب اقیانوس پرداخت. در سال ۲۰۱۳، بازگشت دادههایی از حسگرها که افزایش سطح اکسیژن را در منطقه کلاریون–کلیپرتون نشان میداد، او را شگفتزده کرد. در آن زمان، این دادهها بهعنوان خطای ابزار اندازهگیری کنار گذاشته شدند، اما پژوهشهای بعدی نشان دادند که این دشت آبیسال بهنوعی در حال تولید اکسیژن است. با توجه به تعبیر باتری در دل سنگ، سوئیتمن این فرضیه را مطرح کرد که شاید مواد معدنی موجود در گرهکها همانند یک ژئوباتری عمل میکنند و از طریق فرایند الکترولیز آب دریا، هیدروژن و اکسیژن را از هم جدا میسازند.
در حال حاضر، مرجع بینالمللی بستر دریا همچنان در حال مذاکره با بازیگران اصلی برای تدوین مقررات استخراج در ژرفدریاست. در نتیجه، در حالی که آینده اقیانوسهای جهان در آستانه انتخابی سرنوشتساز میان حفاظت یا بهرهبرداری قرار دارد، علم بار دیگر نشان داده که دستکاری این زیستبومهای پیچیده میتواند پیامدهایی به همراه داشته باشد که حتی تصور آنها نیز برای ما دشوار است.
دیدگاه ها