برای مردم امروزی، مومیاییها به نمادی از مصر باستان تبدیل شدهاند، به همان اندازه که ابوالهول، اهرام، و ماسک طلایی مشهور مرگ توتعنخآمون. تلاش مصریان باستان برای زندگی ابدی، آنها را به عنوان برخی از بزرگترین مومیاییکنندگان در دنیای باستان جاودانه کرد. اما آنچه آنها احتمالاً هرگز نمیدانستند این بود که ده هزار سال پیش از ظهور پادشاهی کهن مصر، برخی از مردمان پیش از دوران نوسنگی در شرق و جنوب شرق آسیا، راه متفاوتی برای مومیایی کردن مردگان خود یافته بودند.
آنچه اکنون به عنوان قدیمیترین مدرک مومیاییکردن شناخته میشود، در ویتنام پیدا شده است. اگرچه یک استخوان بازوی سوخته، تنها بازمانده از این مومیایی ۱۴ هزار ساله است، اما قرار گرفتن آن در معرض دود و دوده تلاشی برای سوزاندن جسد نبوده است. بلکه این استخوان، مدرکی از یک روش مومیایی کردن است که بسیار کهنتر از تکفین با مواد شیمیایی است.
بر خلاف شیوههای مصری که در محیطی خشک انجام میشد، روش مومیایی کردن این مردم باستانی که بر پایه آتش استوار بود، پاسخی به شرایط آبوهوایی آنها بود. برخلاف شنهای خشک مصر، گرما و رطوبت این منطقه، به ویژه در فصل بارانهای موسمی، باعث تجزیه سریع جسد پس از مرگ میشد. این توضیح میدهد که چرا جوامع شکارچی-گردآورنده سعی میکردند مردگان خود را با دودی کردن بدن بر روی آتشهای ملایم حفظ کنند.
پس از اینکه تیمی از باستانشناسان، استخوان سیاهشده را با مومیاییها و اسکلتهای کاملتری که در جنوب چین، ویتنام و گینه نو کشف شده بودند مقایسه کردند، دریافتند که این استخوان با روش دودی کردن که برای حذف رطوبت از بدن پیش از شروع تجزیه انجام میشده، سازگار است. تجزیه و تحلیل استخوان بازو و سایر نمونههای باستانی از طریق تکنیکهای تصویربرداری، نشانههایی از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض حرارت را آشکار کرد. آنها در مطالعهای که اخیراً در مجله علمی PNAS منتشر شد، گفتند: «ما پیشنهاد میکنیم که بسیاری از اجساد بلافاصله پس از مرگ محکم بسته شده و برای مدت طولانی بر روی آتشهایی با دمای پایین و دودی معلق میشدند. استخوانهای نیمهسیاهشده و سوخته، که در مکانهای باستانی مشاهده میشوند، ممکن است ناشی از آتشهایی باشند که گاهی در طول فرآیند دودی کردن، احتمالاً هنگام اضافه شدن سوخت بیشتر، از کنترل خارج میشدند.»
وضعیت غیرعادی مومیاییها و آداب حفظ اجداد
این زن میانسال که در وضعیتی کاملاً فشرده در جنوب چین پیدا شده، پیش از دفن دودی شده است. او همراه با بسیاری از اجساد دیگر که در جنوب چین و جنوب شرق آسیا کشف شدهاند، برخی از قدیمیترین شواهد شناختهشده از مومیاییکردن در تاریخ بشر را ارائه میدهد که قدمت آنها به بیش از ۱۰ هزار سال پیش بازمیگردد.
در حالی که وضعیتهای خمیده و فشرده این مومیاییها ممکن است غیرعادی به نظر برسد، تصور میشود که آنها بلافاصله پس از مرگ و پیش از اینکه جمود نعشی (سختی عضلات پس از مرگ) رخ دهد، محکم بسته میشدند؛ روشی که مردم دانی و آنگا در گینه نو هنوز آن را انجام میدهند. محققان مومیاییهایی از هر دو فرهنگ را بررسی کردند و دریافتند که شیوههای مومیایی کردن آنها مشابه بوده است، با زانوها و بازوهایی که نزدیک سینه در حالتی جمعشده بسته میشدند. مومیاییهای دانی به قدری دودی میشدند که کاملاً سیاه میشدند. مردم آنگا نیز اجساد مردگان خود را برای حدود سه ماه بر روی آتش ملایم دودی میکردند تا زمانی که به اندازه کافی حفظ شوند.
برخی از این مومیاییهای باستانی دفن میشدند. با این حال، خانوادههای دانی اجداد خود را در یک اتاق مخصوص نگهداری کرده و در مناسبتهای خاص آنها را بیرون میآوردند. این کار شبیه به آداب مردم آنگا بود که مومیاییها را بر روی طاقچهها و پناهگاههای سنگی در صخرهها مینشاندند. این احتمالاً راه آنها برای نگه داشتن مردگان در کنار خود بوده است. این عمل شبیه به آداب مردم باستانی چینچورو در آمریکای جنوبی امروزی است که ۷۰۰۰ سال پیش مومیایی کردن مردگان خود را آغاز کردند (با استفاده از روشهای کاملاً متفاوت) و مومیاییها را در کلبههای خود نگه میداشتند و با آنها طوری رفتار میکردند که انگار هنوز زنده هستند. هرچند این کار ممکن است امروز برای ما وحشتناک به نظر برسد، اما راه آنها برای فائق آمدن بر مرگ بود.
بریدگیهای مرموز روی استخوانها و پایداری یک سنت کهن
برخی از استخوانهای باستانی کشفشده در جنوب شرق آسیا، دارای بریدگیهای مرموزی بودند. محققان هرگونه مثلهکردن آیینی را رد کردند و در عوض پیشنهاد دادند که این بریدگیها ممکن است برای تبخیر سریعتر پیش از دودی کردن ایجاد شده باشند. اگر استخوانها شکسته بودند، احتمالاً به دلیل وضعیتهای فشردهای بود که اندامها در آن بسته شده بودند، و به نظر میرسید تلاشهایی برای بازگرداندن آنها به جای خود صورت گرفته است.
تیم باستانشناسی گفت: «سنت مومیایی کردن دودی، به عنوان شواهد قانعکنندهای از پایداری فرهنگی طولانیمدت بین آداب و رسوم خاکسپاری مردم باستانی جنوب شرق آسیا و مردمشناسی مردم پاپوآ و استرالیا عمل میکند. علاوه بر این، یافتههای باستانشناسی نشان میدهد که این سنت ممکن است در میان جوامع شکارچی-گردآورنده در یک منطقه وسیع و برای هزاران سال شناخته شده بوده باشد.»
دیدگاه ها