مجموعه فیلمهای جیمز باند به دلیل ابزارهای جاسوسی بسیار جذاب و در عین حال اغلب اغراقآمیز خود شهرت دارند. با این حال، در واقعیت، فعالیتهای جاسوسی همواره بیشتر بر نظارت نامحسوس متمرکز بودهاند تا ساعتهای لیزری. هر افسر حرفهای اطلاعاتی معمولاً یک دوربین کوچک، قابلاعتماد و بیصدا را به دستگاهی مانند پارکومتر مجهز به گاز اشکآور ترجیح میدهد. یکی از رؤسای پیشین بخش تغییر چهره در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا نیز به این موضوع اشاره کرده است.
جونا مندز، رئیس پیشین بخش تغییر چهره در CIA، در مصاحبهای در سال ۲۰۲۰ توضیح داد: «روشهای متعددی برای جمعآوری اطلاعات وجود دارد. دوربینها روش ترجیحی من برای گردآوری اطلاعات بودند.»
در حالی که بسیاری از مواقع دوربینهای معمولی نیازها را برطرف میکردند، عکاسی تخصصی همچنان یکی از ارکان اساسی جاسوسی مدرن به شمار میرفت. نمونههای متعددی در این زمینه وجود دارد؛ از دوربین مینوکس-بی زیرمینیاتوری که بهصورت تجاری در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ عرضه میشد تا خودنویس مشهور سازمان سیا در دهه ۱۹۷۰ که به یک لنز کوچک تروپل مجهز بود. با این حال، تنها سازمانهای جاسوسی آمریکا و بریتانیا از عکاسی برای گردآوری اطلاعات استفاده نمیکردند. ساختار امنیتی KGB در اتحاد جماهیر شوروی نیز انواع گوناگونی از دوربینهای سفارشی را به کار میگرفت، از جمله نمونههایی که در یکی از رایجترین اقلام روزمره آن دوران پنهان میشدند: یک جعبه سیگار.
یواخیم آلگروی، علاقهمند به تاریخچه دوربین و ساکن نروژ، بهتازگی موفق به دستیابی به یکی از همین ابزارها شده است. او در صفحه یوتیوب Kamera Saga به بررسی پیشینه و سازوکار یک دوربین کییف وگا ۲ پرداخت که برای قرار گرفتن درون یک بسته خالی سیگار طراحی شده بود. همانند بسیاری از دوربینهای ساخت شوروی، وگا ۲ که توسط کارخانه آرسنال در اوج جنگ سرد در اوکراین تولید شد، بر پایه طراحیهای پیشین غربی ساخته شده بود. در این مورد مشخص، الگوی اصلی آن مینولتا-۱۶ بود. این دستگاه از فیلم ۱۶ میلیمتری بدون پرفراسیون استفاده میکرد و به یک حلقه تنظیم دیافراگم و سه گزینه سرعت شاتر مجهز بود. همچنین دکمه شاتر و حلقه فوکوس داشت، اما فاقد منظرهیاب محسوب میشد. حذف منظرهیاب تا حدی منطقی به نظر میرسید، زیرا بالا بردن مکرر یک بسته سیگار مقابل چشمها میتوانست توجه ناخواسته ایجاد کند.
با این حال، برخلاف نمونه الهامبخش مینولتا، نسخه وگا ۲ ساختهشده برای KGB اوکراین تغییرات اساسی دیگری نیز داشت تا برای مأموریتهای جاسوسی مناسبتر شود. ابعاد کوچکتر آن امکان قرارگیری کامل درون یک بسته خالی سیگار را فراهم میکرد و بخش بالایی دستگاه نیز با نوار فلزی پوشانده شده بود تا پوشش فویلی داخل جعبه سیگار را تقلید کند. یک برش مربعی کوچک در کناره جعبه، دید کافی برای ثبت تصاویر فراهم میساخت، در حالی که همچنان فضایی برای قرار دادن ۲ نخ سیگار نمایشی باقی میگذاشت.
برای ایجاد فضایی مشابه عملیاتهای جاسوسی، آلگروی نمایش عملی خود را طی یک پیادهروی عادی در اطراف سفارت سوئد در اسلو نروژ انجام داد. با این حال، او بهسرعت دریافت که استفاده از این دوربین سیگاری چندان ساده نیست. به دلیل قرار گرفتن دستگاه درون جعبه مقوایی، دسترسی به سازوکار فوکوس عملاً امکانپذیر نبود و او این نقص را آزاردهندهترین ویژگی دستگاه توصیف کرد. برآورد او نشان میدهد که حدود نیمی از عکسهای ثبتشده از نظر کادربندی به هدف موردنظر اصابت نکردهاند و بسیاری دیگر نیز تار و دشوار برای تشخیص بودهاند.
البته چهبسا با تمرین کافی، مأموران شوروی توانسته باشند با استفاده از دوربین سیگاری وگا ۲ اطلاعات عملیاتی ارزشمندی به دست آورند.
دیدگاه ها