دانشمندان موفق به کشف قدیمی‌ترین نقشه شناخته شده از آسمان شب شده‌اند. این نقشه که با استفاده از فناوری پرتو ایکس بر روی یک نسخه خطی بازسازی شده، حاوی اطلاعاتی درباره ستارگان است که قبلاً زیر متنی دیگر پنهان بوده و تصور می‌شد برای همیشه از دست رفته باشد.

این نقشه کیهانی به ابرخس، ستاره‌شناس مشهور یونان باستان که بین سال‌های ۱۹۰ تا ۱۲۰ پیش از میلاد می‌زیسته، نسبت داده شده است. ابرخس پیش از اختراع تلسکوپ، اولین فردی بود که تلاش کرد فهرستی از ستارگان را تهیه کند و همچنین حرکات خورشید و ماه را محاسبه کرد. پیش از این، تنها تفاسیر او بر آثار دیگر ستاره‌شناسان در دسترس بود.

پروسه کشف این نقشه از سال ۲۰۲۲ آغاز شد، زمانی که تجزیه و تحلیل دقیق یک نسخه خطی قرن ششمی نشان داد که ممکن است حاوی یک نقشه ستاره‌ای باستانی از ابرخس باشد. در دوران قرون وسطی، به دلیل ارزش بالای پوست، اغلب متون قدیمی پاک شده و دوباره مورد استفاده قرار می‌گرفتند و به نظر می‌رسد این نسخه خطی نیز دستخوش چنین تغییری شده.

محققان با بررسی این نسخه خطی، متوجه اشاراتی به حرکت تقدیمی زمین (لرزش‌محور) شدند که این موضوع را به دوران فعالیت ابرخس مرتبط کرد. در حال حاضر، این نسخه خطی که با نام “Codex Climaci Rescriptus” شناخته می‌شود، در آزمایشگاه ملی شتاب‌دهنده SLAC در حال اسکن با پرتو ایکس است تا بتوان متن پنهان آن را بازیابی کرد. هدف از این پروژه، بازیابی مختصات ستاره‌ای به منظور پاسخ به سوالات بنیادین درباره ریشه‌های علم و چگونگی پیشرفت سریع آن در ۲۰۰۰ سال پیش است. مختصات به‌دست‌آمده، دقتی بسیار بالا برای مشاهدات بدون تلسکوپ دارند.

این اسکن با استفاده از دستگاه سینکروترون که پرتوهای ایکس قدرتمندی تولید می‌کند، انجام می‌شود. این پرتوها قادرند مواد شیمیایی مختلف را در یک ماده تشخیص دهند بدون آنکه به آن آسیب بزنند. تفاوت در ترکیب شیمیایی جوهر استفاده شده در دو لایه متن، امکان تفکیک و آشکارسازی متن پنهان را فراهم کرده؛ در حالی که راهبان از جوهر غنی از آهن استفاده کرده‌اند، متن زیرین که به زبان یونانی است، حاوی نشانه‌هایی از کلسیم می‌باشد.

تاکنون چندین توصیف ستاره‌ای و اشاره‌ای به صورت فلکی دلو بازیابی شده است. انتظار می‌رود با ادامه اسکن‌ها، جزئیات بیشتری از این نسخه خطی آشکار شود.

نسخه خطی “Codex Climaci Rescriptus” که تصور می‌شود در ابتدا از صومعه سنت کاترین در مصر به دست آمده، با دقت فراوان به موزه کتاب مقدس در واشنگتن دی‌سی منتقل شده و در شرایط کنترل شده‌ای برای تجزیه و تحلیل نگهداری می‌شود. صفحات این نسخه خطی در قاب‌های مخصوص قرار گرفته، در جعبه‌های کنترل رطوبت نگهداری و با دست حمل می‌شوند. نور اتاق اسکن نیز به دقت تنظیم شده تا از رنگ‌پریدگی بیشتر جوهر جلوگیری شود.

در حال حاضر، تنها ۱۱ صفحه از این نسخه خطی ۲۰۰ صفحه‌ای در آزمایشگاه SLAC اسکن می‌شود. با توجه به پراکندگی صفحات این نسخه خطی در سراسر جهان، بازسازی کامل نقشه نیازمند همکاری‌های بین‌المللی گسترده‌تری خواهد بود.

با وجود چالش‌های پیش رو، امکان بازسازی اولین نقشه آسمان شب که پیش از این تصور می‌شد برای همیشه از دست رفته، بسیار هیجان‌انگیز است. با انجام اسکن‌های جدید، متن یونانی باستان از این نسخه خطی به تدریج نمایان می‌شود.