سال گذشته، مریخنورد کنجکاوی متعلق به ناسا پس از حفاری در بستری که گمان میرود بقایای یک دریاچه باستانی در مریخ باشد، به کشف مولکولهای آلی زنجیرهبلند موسوم به آلکانها دست یافت که میتوانند بهعنوان بقایای شیمیایی بالقوهای از حیات باستانی در سیاره سرخ تلقی شوند.
پژوهشگران در همان زمان پیشنهاد کردند که این مولکولها ممکن است از اسیدهای چرب منشأ گرفته باشند؛ ترکیباتی که در زمین از اجزای سازنده رایج غشاهای سلولی به شمار میروند. این موضوع بار دیگر این فرضیه را تقویت کرد که مریخ شاید میلیاردها سال پیش مملو از حیات بوده است.
این کشف صرفاً سرنخی وسوسهانگیز دیگر در جستوجوی ما برای یافتن حیات فرازمینی بود، نه آن مدرک قاطعی که همگان در انتظارش بودهاند. با این حال، دانشمندان همچنان مجذوب این یافته هستند. در مقالهای که هفته گذشته در نشریه Astrobiology منتشر شد، تیمی به سرپرستی الکساندر پاولوف از مرکز پروازهای فضایی ناسا استدلال کرد که وجود این مولکولها، با وجود میلیونها سال تابش مخربی که پس از از دست رفتن بخش عمدهای از جو مریخ، سطح این سیاره را بمباران کرده است، بهراحتی تنها با فرایندهای غیرزیستی قابل توضیح نیست.
یکی از نظریهها این است که ذرات غبار غنی از کربن و شهابسنگها ممکن است این مولکولهای آلی زنجیرهبلند را بر سطح مریخ رسوب داده باشند و جو باستانی مریخ نیز امکان انباشت این ترکیبات آلی را در میلیاردها سال پیش فراهم کرده باشد. با این حال، پاولوف و همکارانش قانع نشدهاند. آنان پس از بررسی اینکه ۸۰ میلیون سال تابش پیوسته چه تأثیری میتوانسته بر این مولکولها داشته باشد، به این نتیجه رسیدند که پیش از نابودی جو سیاره، غلظت این آلکانها احتمالاً بسیار بیشتر از برآوردهای پیشین بوده است. آنها برای تبیین نتایج خود، سایر فرایندهای غیرزیستی را نیز مدنظر قرار دادند تا به برآوردی از فراوانی اولیه این ترکیبات برسند، اما حتی با ترکیب تمامی این سازوکارها نیز موفق به توضیح آن نشدند.
به بیان دیگر، فرایندهای زیستی مشابه آنچه در زمین مشاهده میشود، همچنان یکی از نظریههای پیشرو باقی ماندهاند، حتی پس از آنکه پژوهشگران نهایت تلاش خود را برای یافتن توضیحی غیرزیستی به کار بستند. آنها در مقاله خود نوشتند که چنین غلظتهای بالایی از آلکانهای زنجیرهبلند با چند منبع غیرزیستی شناختهشده برای مولکولهای آلی در مریخ باستان سازگار نیست.
با این وجود، پژوهشگران بههیچوجه به بیان نتیجهگیری قطعی درباره وجود حیات در سیاره سرخ نزدیک نشدند. به هر حال، ممکن است هنوز فرایندهای غیرزیستی ناشناختهای وجود داشته باشند که ما از آنها آگاه نیستیم و بتوانند غلظت مشاهدهشده مولکولهای کربنی زنجیرهبلند در مریخ را توضیح دهند.
آنها در جمعبندی مقاله خود نوشتند که با ادعای کارل ساگان مبنی بر اینکه ادعاهای خارقالعاده نیازمند شواهد خارقالعاده هستند موافقاند و درک میکنند که هرگونه ادعای کشف حیات در مریخ ناگزیر با بررسیهای بسیار دقیق و سختگیرانه مواجه خواهد شد. افزون بر این، مطابق با هنجارهای تثبیتشده در حوزه اخترزیستشناسی، دستیابی به قطعیت درباره کشف حیات فراتر از زمین مستلزم برخورداری از خطوط متعدد شواهد خواهد بود.
با وجود همه این احتیاطها، این یافته همچنان نقطه عطفی در تلاشهای دیرینه ما برای تعیین این مسئله است که آیا مریخ، سیارهای که زمانی پوشیده از اقیانوسهای عظیم، رودخانهها و دریاچهها بود، میتوانسته میزبان حیات باشد یا خیر.
پاولوف و همکارانش اکنون خواستار انجام پژوهشهای بیشتر درباره چگونگی تخریب این مولکولهای جالب توجه تحت شرایط مشابه مریخ و در اثر تابش شدهاند تا ابعاد بیشتری از این موضوع روشن شود.
دیدگاه ها