اگر این ۱۲ قطعه کامپیوتری را بشناسید رسماً پا به سن گذاشته‌اید

دنیای الکترونیک هیچ‌گاه ثابت نمی‌ماند و هر روز شاهد تغییرات سریع در سخت‌افزارها و استانداردهای آن‌ها هستیم. آن چیزهایی که در یک دهه پیش پیشرفته به‌نظر می‌رسیدند، حال به تاریخ پیوسته‌اند. کامپیوترهای شخصی حدود نیم قرن قدمت دارند و ظاهر کیس‌های بژ قدیمی با مانیتورهای CRT، امروزه دیگر هیچ شباهتی به لپ‌تاپ‌ها، تبلت‌ها و گوشی‌های هوشمند مدرن ندارد.

ما نیز می‌خواهیم به ۱۲ قطعه و استاندارد مشهور اما منسوخ‌شده در صنعت سخت‌افزار بپردازیم. اگر با این موارد آشنایی دارد، شاید بد نباشد، نگاهی به سن خود بیندازید!

۱۲. PS/2

اگر با موس‌های توپی آشنا هستید، پس احتمالاً درگاه اتصال PS/2 را نیز می‌شناسید. این کانکتورهای ۶پین که در رنگ‌های بنفش برای کیبورد و سبز برای موس طراحی می‌شدند، نخستین بار توسط شرکت IBM در سال ۱۹۸۷ و در سری کامپیوترهای Personal System/2 معرفی گردیدند تا به مرور زمان، به استانداردی رایج برای اتصال دستگاه‌های ورودی تبدیل شوند. امروزه موس‌های USB-A و موس‌های بی‌سیم بلوتوث جایگزین PS/2 شده‌اند، هرچند هنوز در برخی کامپیوترهای رومیزی می‌توان یک درگاه ترکیبی سبز و بنفش مشاهده کرد.

طرفداران PS/2 همچنان از سرعت پاسخ‌دهی PS/2 یاد می‌کنند، اما مشکل اصلی این استاندارد عدم قابلیت اتصال و جداسازی در حالت روشن (Hot Swap) است و برای تغییر، باید سیستم خاموش یا ری‌استارت شود.

۱۱. FireWire

درگاه FireWire قبلا یکی از استانداردهای محبوب انتقال داده در کامپیوترها بود. این نام تجاری، متعلق به شرکت اپل است و در واقع همان رابط سریال IEEE 1394 محسوب می‌شود که بعدها با نام FireWire 400 شناخته شد. طراحی اولیه این قطعه به دهه ۸۰ میلادی باز می‌گردد و در سال ۱۹۹۵ به‌عنوان استاندارد معرفی شد.

نسخه‌های بهبود یافته این درگاه شامل IEEE 1394a در سال ۲۰۰۰، FireWire 800 در سال ۲۰۰۲ و FireWire S800T در سال ۲۰۰۶ بودند. البته با گذشت زمان، USB جای FireWire را گرفت و امروزه تقریباً هیچ وسیله جانبی از این استاندارد استفاده نمی‌کند. اپل نیز به‌طور رسمی پشتیبانی از FireWire را در سیستم‌عامل macOS 26 Tahoe متوقف کرد تا این فناوری هم به تاریخ بپیوندد.

۱۰. هاردها (HDD)

هارد دیسک‌های مکانیکی یا همان HDDها، برای سال‌ها به‌ عنوان اصلی‌ترین ابزار ذخیره‌سازی در کامپیوترها شناخته می‌شدند. این درایوها با استفاده از صفحه مغناطیسی چرخان و هد متحرک، داده‌ها را می‌خواندند و می‌نوشتند. گرچه هنوز هم هاردهای اکسترنال به دلیل قیمت مناسب، گزینه‌ای محبوب برای ذخیره‌سازی هستند، اما امروزه استفاده از HDD داخلی در کامپیوترهای شخصی، به سرعت جای خود را به حافظه‌های فلش و SSD داده است. مزیت اصلی SSDها سرعت بسیار بالاتر در بارگذاری و بوت سیستم‌ عامل است. علاوه بر این، حافظه‌های فلش نسبت به ضربه و آسیب فیزیکی مقاوم‌ترند و همین ویژگی در دنیای موبایل‌محور امروز اهمیت زیادی دارد.

۹. کانکتور ۳۰پین

اپل در نسل‌های نخستین آیپاد، برای انتقال داده از درگاه FireWire استفاده می‌کرد، اما در سال ۲۰۰۳ و همزمان با معرفی نسل سوم آیپاد، از کانکتور اختصاصی ۳۰ پین رونمایی کرد. این کانکتور به‌ سرعت به بخش مهمی از اکوسیستم اپل تبدیل شد و بعدها در آیفون و آیپد نیز مورد استفاده قرار گرفت؛ به‌طوری‌ که تا سال ۲۰۱۲ همچنان استاندارد اصلی اتصال و شارژ دستگاه‌های اپل بود. در نهایت، اپل تصمیم گرفت این کانکتور بزرگ و نسبتاً سنگین را کنار بگذارد و کانکتور کوچک‌تر و برگشت‌پذیر Lightning را جایگزین کند؛ پورتی که رابط کاربری ساده‌تر و طراحی جمع‌وجورتری داشت.

با گذشت زمان، Lightning نیز جای خود را به USB Type-C داد که اکنون در محصولات جدید اپل به‌کار گرفته می‌شود و به‌عنوان یک استاندارد جهانی شناخته می‌شود. هرچند کانکتور ۳۰پین از نظر ابعاد و کاربری چندان راحت نبود و اتصال آن گاهی نیاز به دقت بیشتری داشت، اما همچنان به‌عنوان یکی از نمادین‌ترین و شناخته‌شده‌ترین درگاه‌های اختصاصی در تاریخ فناوری مصرفی باقی مانده است؛ درگاهی که برای سال‌ها بخش جدایی‌ناپذیر تجربه کاربری آیپاد، آیفون و آیپد بود و خاطره‌ای ماندگار در ذهن بسیاری از کاربران ایجاد کرد.

۸. فلاپی دیسک (Floppy disk)

پیش از ظهور کارت‌های حافظه SD و فلش‌های USB، فلاپی دیسک یا دیسکت‌ها ابزار اصلی ذخیره‌سازی فایل بودند. نخستین استاندارد فلاپی توسط IBM در سال ۱۹۷۱ با اندازه ۸ اینچ معرفی شد. سپس نسخه ۵.۲۵ اینچی توسط شرکت Shugart Associates در سال ۱۹۷۶ و نسخه ۳.۵ اینچی توسط سونی در سال ۱۹۸۱ عرضه شد. دیسک‌های ۳.۵ اینچی در دهه ۹۰ میلادی (دهه ۱۳۷۰ شمسی) جزو استانداردهای رایج ذخیره‌سازی بودند. هر دیسک ظرفیتی در حدود ۱.۴۴ مگابایت داشت و به همین دلیل با ظهور گزینه‌های پرظرفیت‌تر به سرعت کنار گذاشته شد. جالب اینکه امروزه نماد ذخیره‌سازی در بسیاری از نرم‌افزارها همچنان تصویر فلاپی دیسک است.

۷. درگاه تصویری VGA

درگاه تصویری VGA یا Video Graphics Array نخستین بار در سال ۱۹۸۷ توسط IBM معرفی شد و به سرعت به استانداردی فراگیر در کامپیوترها تبدیل شد. این کانکتور ۱۵پین در دهه‌های بعدی در اکثر سیستم‌ها دیده می‌شد و هنوز هم در برخی سازمان‌ها و مراکز دولتی یا پزشکی کاربرد دارد. امروزه HDMI ،DisplayPort و USB-C جایگزین VGA شده‌اند، اما آداپتورهای USB-C به VGA همچنان در بازار وجود دارند. این استاندارد آنالوگ حداکثر رزولوشن 2048 در 1536 را پشتیبانی می‌کرد و به دلیل پین‌های ظریف و مکانیزم قفل نسبتاً دشوارش، روش استفاده دردسرسازی داشت.

۶. درگاه تصویری DVI

درگاه تصویری DVI یا Digital Virtual Interface یکی دیگر از کانکتورهای قدیمی و رایج در مانیتورهای کامپیوتری قدیمی است. این استاندارد توسط گروه Digital Display Working Group (DDWG) طراحی و در سال ۱۹۹۹ معرفی شد. ویژگی منحصربه‌فرد DVI این بود که هم سیگنال‌های آنالوگ و هم دیجیتال را در یک کانکتور ارائه می‌کرد.

انواع مختلفی از این کانکتور وجود داشت که هرکدام چینش پین‌ها و قابلیت‌های متفاوتی داشتند؛ از جمله DVI-I ،DVI-D و DVI-A که خود به دو نوع Single Link و Dual Link تقسیم می‌شدند. DVI به‌عنوان جانشین VGA یک پیشرفت مهم محسوب می‌شد، اما در اواخر دهه ۲۰۰۰ میلادی با ظهور استانداردهای قدرتمندتر مانند HDMI و DisplayPort به حاشیه رفت. همانند VGA، این درگاه قادر به انتقال همزمان صدا و تصویر نبود و برای انتقال صوت نیاز به کابل جداگانه داشت.

۵. دیسک نوری (Optical disc)

درایوهای CD و DVD زمانی جزو اجزای اصلی کامپیوترها بودند. دیسک‌های فشرده (CD) نخستین بار توسط شرکت‌های فیلیپس و سونی در سال ۱۹۸۲ معرفی شدند و از یک ظرفیت ذخیره‌سازی در حدود ۷۰۰ مگابایت برخوردار بودند. سپس دیسک‌های DVD در سال ۱۹۹۶ توسط سونی، فیلیپس، پاناسونیک و توشیبا عرضه شدند که بسته به تعداد لایه‌ها و طرف‌های دیسک، بین ۴.۷ تا ۱۷.۰۸ گیگابایت ظرفیت داشتند. در نهایت، سونی در سال ۲۰۰۶ فناوری بلو-ری (Blu-ray) را معرفی کرد که ظرفیت ذخیره‌سازی را به ۲۵ تا ۱۲۸ گیگابایت رساند.

در حالی که CDها بیشتر برای انتشار آلبوم‌های موسیقی و DVD و بلو-ری برای ذخیره فیلم‌ها استفاده می‌شدند، کامپیوترهای شخصی نیز به‌سرعت به درایوهای نوری مجهز گردیدند تا داده‌ها را با تراکم بیشتری نسبت به فلاپی دیسک ذخیره کنند. البته با کوچک‌تر شدن فناوری و افزایش قابلیت حمل لپ‌تاپ‌ها و تبلت‌ها، درایوهای نوری تقریباً از بین رفتند و دوران ساخت دیسک‌های شخصی پایان یافت.

۴. IR blaster & remote

در دهه ۲۰۰۰ میلادی، روندی تازه در دنیای فناوری شکل گرفت که شامل استفاده از کامپیوترها به‌عنوان سیستم‌های سینمای خانگی یا Media Center PC بود. این کامپیوترها به‌عنوان رقیبی برای ست‌تاپ‌باکس‌ها و کنسول‌های بازی آن زمان، تجربه‌های چندرسانه‌ای انعطاف‌پذیری ارائه می‌دادند. بسیاری از کامپیوترهای رومیزی آن دوره همراه با ماژول‌های IR Blaster عرضه می‌شدند که از طریق USB متصل می‌شدند که با ریموت‌های مجهز به مادون قرمز، می‌شد در حالت نشسته روی مبل کنترل راحت‌تری روی فایل‌ها داشت.

مایکروسافت تجربه اختصاصی ویندوز مدیا سنتر را در سیستم‌عامل‌های ویندوز XP، ویستا، ۷ و ۸ ارائه کرد. البته که در نهایت، این نرم‌افزار دیگر در در ویندوز ۱۰ وجود نداشت و رسما به پایان راه رسید. امروزه کامپیوترهای مدیا سنتر به تاریخ پیوسته‌اند و جای خود را به ست‌تاپ‌باکس‌ها، کنسول‌های بازی خانگی، پخش‌کننده‌های بلو-ری و استیک‌های استریم داده‌اند.

۳. Centronics connector

پیش از آنکه USB به استاندارد جهانی اتصال کامپیوترها تبدیل شود، انواع مختلفی از درگاه‌های موازی در صنعت رایانه وجود داشتند. یکی از شناخته‌شده‌ترین و بادوام‌ترین آن‌ها، کانکتور دو ردیفه‌ای بود که برای اتصال پرینترها به کامپیوترهای رومیزی استفاده می‌شد. این درگاه بعدها به‌طور غیررسمی با نام Centronics connector شناخته شد، زیرا شرکت Centronics Data Computer Corporation آن را در پرینترهای خانگی خود به کار گرفت. با معرفی USB و سپس پرینترهای بی‌سیم، این کانکتور بزرگ و غیرمنعطف به‌تدریج از بین رفت و تنها در برخی کامپیوترهای قدیمی باقی ماند. این درگاه امروزه یکی از استانداردهای منسوخ و کمتر شناخته‌شده محسوب می‌شود.

۲. دسته بازی (Joystic)

جوی‌استیک یا دسته بازی قدیمی، نخستین وسیله جانبی برای بازی‌های کامپیوتری بود. بسیاری از افراد، این فرم‌فاکتور کلاسیک را با کنسول آتاری VCS 2600 به یاد می‌آورند، اما تاریخچه آن در دنیای کامپیوتر طولانی است. علاوه بر کامپیوترهای شخصی آتاری مانند مدل‌های 400 و 800، بسیاری از سیستم‌های رومیزی دهه‌های ۸۰ و ۹۰ میلادی دارای درگاه اختصاصی برای اتصال دسته بازی و پدل بودند. درگاه ۹ پین آتاری که در سال ۱۹۷۷ معرفی شد، بعدها در کامپیوترهای کومودور، MSX و دیگر سیستم‌ها نیز استفاده شد.

امروزه بیشتر گیمرهای کامپیوتر از کیبورد و موس‌های تخصصی استفاده می‌کنند و برخی نیز دسته‌های بلوتوثی مشابه کنسول‌ها را به سیستم خود وصل می کنند. سبک ورودی نمادین این دسته بازی همچنان در قالب آنالوگ استیک‌های دسته‌های مدرن زنده مانده است، هرچند دسته‌های بازی تخصصی هنوز در ژانرهای خاصی مانند شبیه‌سازهای پرواز نظیر Microsoft Flight Simulator محبوب هستند.

۱. کارت صدا (Sound Card)

در گذشته، کارت صدا یکی از اجزای سخت‌افزاری ضروری در کامپیوترهای خانگی محسوب می‌شد، چرا که فناوری صوتی داخلی موجود روی مادربردها کیفیت چندان مطلوبی نداشت، صدای تولیدشده توسط آن معمولاً متوسط بود، نویز الکتریکی و تداخل به‌طور مداوم رخ می‌داد و بسیاری از سیستم‌ها به تعداد کافی جک‌های کمکی برای اتصال بلندگوهای خارجی، میکروفون‌ها و هدفون‌ها نداشتند. به همین دلیل، بسیاری از کیس‌های کامپیوتر آن زمان با کارت‌های صدای اختصاصی عرضه می‌شدند که در یکی از اسلات‌های PCIe نصب می‌شدند.

این کارت‌ها عملکرد صوتی بسیار بهتری ارائه می‌کردند و انعطاف‌پذیری بیشتری در اختیار کاربران قرار می‌دادند. کارت‌های صدا در دوران اوج استفاده، تقریباً به عنوان یک ضرورت برای همه کاربران شناخته می‌شدند، اما امروزه با پیشرفت چشمگیر قابلیت‌های صوتی مادربردهای مدرن، کاربرد آن‌ها از بین رفته است.

با این حال، برای علاقه‌مندان حرفه‌ای صدا و کسانی که در زمینه تولید موسیقی یا کارهای صوتی فعالیت دارند، استفاده از DACها و AMPهای خارجی، گزینه‌ای محبوب و جایگزین کارت‌های صدای سنتی است. این دستگاه‌ها علاوه بر کیفیت بالا، به دلیل سهولت استفاده و قابلیت حمل، انتخاب مناسبی برای کاربران حرفه‌ای محسوب می‌شوند.